اقبال يغمايى ( گردآورنده )
34
شهيد راه آزادى سيد جمال واعظ اصفهانى ( فارسى )
جا بردند . در اين هنگام ناگهان بيرون مسجد صداى تير تفنگ در فضا پيچيد . مردم سراسيمه شدند و گريختند . مسجد خالى شد و جز سيد عبد الله بهبهانى كه چون كوهى همچنان بر جاى خود نشسته بود كسى در آنجا نماند . روز جمعه بيستم جمادى الاول 1324 در برخورد ديگرى كه ميان آزادى - خواهان و سربازان روى داد حاج سيد حسين نيز به تير قزاقان شهيد شد . مأموران صدراعظم آب روان مسجد جامع ، محل اجتماع آزاديخواهان را به روى قانون طلبان بستند و بردن هرگونه خوراكى را به مسجد منع كردند . در چند روزى كه مردم در مسجد جمع بودند بر اثر سختگيرى صدراعظم زمان به زمان وضع آنان دشوارتر مىشد . سرانجام پس از چند روز مقاومت جمع آمدگان در مسجد به اصرار و سوگند سيد عبد الله بهبهانى پراگنده شدند . اما پيشوايان روحانى همچنان در آنجا ماندند و در كار تأسيس عدالتخانه اصرار مىورزيدند . پس از مشورت با هم چون دريافتند كه ماندنشان در پايتخت مصلحت نيست ، روز دوشنبه 23 جمادى الاول 1324 عدهاى از آنان چون طباطبائى و پسرانش ، بهبهانى و پسرانش ، سيد جمال افجهاى ، حاج شيخ مرتضى ، صدر العلما ، ميرزا ابو القاسم طباطبائى ، شيخ عبد الرحيم ، آقا ميرزا محسن ، و جمعى از طلاب ، جمعا قريب دويست نفر به نشان اعتراض از تهران به قم مهاجرت كردند و به دنبال ايشان قريب پانصد تن از طلاب و سادات از پايتخت بدان شهر رفتند . مردم پايتخت وقتى از مهاجرت علما آگاه شدند بىتابيها كردند . چون از سخط و خشم عين الدوله سخت انديشناك و بر جان خود بيمناك بودند ، روز پنجشنبه 27 تير برابر 26 جمادى الاول نخست پنجاه تن از آزادىطلبان در سفارت انگليس متحصن شدند . چهار روز بعد عدهء ايشان به 858 نفر ، و سه روز بعد به پنج هزار تن رسيد و بيش از ده روز نگذشته بود كه شمارهء متحصنان در سفارت انگليس سيزده هزار نفر و بيشتر شد . چون نارضايى و غوغاى مردم پايتخت شديدتر شد شاه با خواستههاى آنان